Het Zadkine monument (foto van Iris van den Broek) uit 1953 als symbool voor de verwoesting van het stadscentrum van Rotterdam. En daarmee wordt bedoeld de verwoesting door het Duitse bombardement van Mei 1940. Het beeld lijkt een man zonder hart te zijn, met zijn armen tergend ten hemel. Om daarmee uit te beelden het ontbreken van een hart & ziel van Rotterdam en daarmee het imago te versterken dat het Duitse bombardement van Mei 1940 het hart & ziel uit Rotterdam heeft gerukt. Maar daar valt nog wel wat op aan te merken. Laten we bij dat bombardement beginnen, waarbij gemakkelijk over het hoofd wordt gezien dat ook de bombardementen van de geallieerde aanzienlijke schade hebben aangericht in Rotterdam. Maar er zijn nog meer "schuldigen" voor het ontbreken van een hart & ziel van Rotterdam en in de loop der tijd ben ik dat monument anders gaan zien. Volgens mij wordt dit monument geheel verkeerd begrepen (met opzet) en schreeuwt dit beeld eigenlijk "Stop nou es met dat slopen!".
Rotterdam een stad zonder ziel & hart maar heeft Rotterdam ooit wel een hart & ziel heeft gehad dan? Als we de geschiedenis bekijken lijkt Rotterdam een stad te zijn van bouwen & slopen, bouwen & slopen en nog meer bouwen & slopen. Vooral in het centrum van Rotterdam, volg mij even.
Direct na het Duitse bombardement van Mei 1940 is men gaan opruimen. En ik moet zeggen "petje af" zo snel als dat is gegaan in oorlogstijd. Maar toen begon ook het slopen al van panden die eigenlijk best hadden kunnen blijven bestaan. Bekijk maar eens oude foto's van direct na het bombardement en vergelijk die met foto's van enige jaren later. Je zult zien dat er er best aardig wat gebouwen het bombardement overleefd hadden maar toch gesloopt zijn. Dat was het begin van de post-bombardement wederopbouw sloopdrift, die menig kerk, gebouw, huis, trein-station en bioscoop heeft moeten bekopen met de slopers kogel.
Ik haal hierbij graag een stukje aan van Danny Post "Slopen die oud-Rotterdamse zooi!":
Rotterdam profileert zichzelf graag als de stad waar na het bombardement van 14 mei 1940 niets meer overeind stond. De realiteit was anders. Zo’n 144 beeldbepalende gebouwen konden gered worden, alleen men wílde dat niet. Op deze Throwback Thursday beklaag ik de ongebreidelde sloopdrift van de Rotterdamse stadsplanners. Deze duurt tot op heden voort.
Dit mooi geschreven stukje, voorzien van veel informatie & foto's, is een verwoording van een gevoel dat ik in de loop der jaren ook al kreeg. Bedankt Danny. En hierover vond ik ook een goed stukje van Andere Tijden : Rotterdam en de verwoesting na de bommen.
En die naoorlogse wederopbouw heeft ook een verwarrende stad opgeleverd. Sommige straten zijn geheel verdwenen maar hun naam is wel hergebruikt op een andere plek. Er zijn nieuwe straten bijgekomen. Sommige oude straten zijn wat verschoven, verkort of verlengd. Het veranderen van namen alsof de geschiedenis verloren is in de tijd, als tranen in de regen. Alsof men wil verdonkeremanen dat men de ziel & het hart heeft gesloopt en daar nu nog steeds mee bezig is.
En nu zou je denken dat die wederopbouw zo jaren 1960s wel klaar was. Maar nee, tot in de jaren 1970s en zelfs 1980s waren er in de stad nog steeds lege stukken land te zien, die na de oorlog nooit gevuld waren. En dat was geen toeval, zodoende moest Duitsland nog steeds herstel betalingen aan de gemeente Rotterdam geven. En zo zou je kunnen stellen dat men nu nog steeds bezig is met de wederopbouw. En tijdens de wederopbouw heeft men ook plannen gewijzigd, dus sommige nieuwe wederopbouw gebouwen werden na 10 a 20 jaar alweer gesloopt. Toch niet leuk, hop slopen die hap. Zo komt die wederopbouw nooit klaar.
En toen kwamen de jaren 1970s en 1980s met de rampzalige stadsvernieling (door de gemeente genoemd stadsvernieuwing). Als Nederlands grootste huizen bezitter hanteerde de gemeente een beleid van bijna criminele verwaarlozing van huizen, gebouwen en straten daarna gevolgd door goedkope en vaak lelijke renovatie & nieuwbouw. Dit bouwen van lelijke wederopbouw gebouwen begon al in de jaren 1950s met het eerste Shell gebouw aan het Hofplein en werd overtroffen door het nog lelijkere tweede Shell gebouwd ernaast in 1976. Maar deze lelijkheid werd in de jaren 1970s en 1980s nog zwaar overtroffen. En zelfs nu worden er dingen gebouwd waarvan iedere Rotterdammer denkt "Tering wat lelijk!". En dat bijna criminele gemeente beleid ten aanzien van oude gebouwen lijkt men nu nog steeds te hanteren. Kijk maar eens goed naar wat verwaarloosde oude gebouwen, leg het vast. En wedden dat er straks een hoogbouw luxe appartementen gebouw staat!
Maar dit slopen & bouwen begon niet in of na de oorlog maar het begon al eind 1800 en begin 1900. Ons stadhuis? Dat is helemaal niet zo oud, gebouwd tussen 1914 en 1920. En daar is een hele wijk voor gesloopt. De Coolsingel was Coolvest totdat men begon met het dempen van grachten en singels tussen 1910 en 1930. Het hoofd Postkantoor is gebouwd tussen 1915 en 1923 en ook daar is voor gesloopt. De Delftse Poort werd al reeds voor de oorlog gedeeltelijk verplaatst. Het gebouw van het Museum Boijmans Van Beuningen opende haar deuren in 1935 maar werd gebouwd in 1929. Het Witte Huis werd in 1898 gebouwd en ook daarvoor is gesloopt. Het oude luchtspoor van eind 1800 is dwars door het reeds bestaande stadscentrum gebouwd. En voor al de bouw eind 1800 en begin 1900 werd al driftig gesloopt. Je zou bijna zeggen dat het Duitse bombardement van Mei 1940 wel goed uitkwam. Opgeruimd al die ouwe-Rotterdamse zooi! Sterker er zijn Rotterdamse beleidsmedewerkers die dit letterlijk echt gezegd hebben vlak na de oorlog. Nieuwbouw is veel makkelijker als je van een leeg vlak kunt uitgaan.
Is er dan nog wel iets echt oud in de stad? Het oudste gebouw van Rotterdam is waarschijnlijk de Grote Kerk, gebouwd tussen 1400 en 1500. Maar deze is in de oorlog zwaar beschadigd, zodat behalve de toren weinig echt origineel meer is. Opvolgend waarschijnlijk Het Schieland Huis dat is gebouwd tussen 1650 en 1660. Maar door brand en renovaties is ook hier nog maar weinig echt origineel.
Rotterdam lijkt een stad te zijn van bouwen & slopen, bouwen & slopen zonder respect voor het verleden. Zonder respect voor de ziel & het hart van Rotterdam en zonder respect voor de ziel & het hart van de Rotterdammers. En er zijn wel een paar mensen die we dit mogen aanrekenen. Het plan voor vernieuwing begon al voor de oorlog maar kreeg nieuw leven in 1940 onder leiding van Willem Gerrit Witteveen. Maar hij werd aan de kant geschoven (deed niet wat men wilde) en opgevolgd door Cornelis Van Traa. Zijn plannen zouden bekend worden als het Basis Plan die de stad zag als een zaken centrum. En zo is het kille zaken centrum ontstaan, zonder veel bewoners. Zonder een ziel of hart. En daar zijn generaties Rotterdammers mee opgegroeid.
En natuurlijk kan men eigenlijk alle burgemeesters van Rotterdam verantwoordelijk houden voor het slopen van de ziel van Rotterdam. Maar een paar springen daarbij toch wel in het oog. Het begon al bij de laatste jaren onder Andre van der Louw maar een volgende persoon die men verantwoordelijk kan houden voor de modernisering van het zakelijk centrum van Rotterdam is burgemeester Bram Peper die ondanks zijn sociaal-democratische achtergrond de modernisering van Rotterdam heeft doorgedrukt. En onder leiding van burgemeester Ivo Opstelten is deze modernisering voorgezet maar meer in de richting van een commercieel stads centrum met rijke bewoners. En in de tijd van zowel Bram Pepers als Ivo Opstelten is er ook een hoop geschiedenis verloren gegaan in Rotterdam. En dat komt nooit meer terug. En het lijkt erop dat we ook van de huidige burgermeester Ahmed Aboutaleb niet veel hoeven te verwachten qua bescherming van de ziel van Rotterdam. Het lijkt erop dat men denkt dat er nog steeds een ziel moet worden gemaakt maar men lijkt ziende blind te zijn.
En hoewel de directe verantwoordelijken voor het slopen van de ziel van Rotterdam toch wel de gemeente Rotterdam is, zou men ook eens kunnen bedenken hoeveel invloed het "groot kapitaal" in al deze stadsvernieling heeft gehad. Voor de oorlog waren dat vooral de haven-baronnen en fabrieksdirecteuren. Na de oorlog was er meer invloed van het financiële zakencentrum. En nu van het vastgoed bedrijfsleven.
Een verzoek aan de gemeente Rotterdam .... Stop met het slopen van de ziel van Rotterdam!
Reacties
Een reactie posten